Иона да Поликсиния

Чужліс Иона Василье­вич 1916 вося сентябр 3 лунӧ Помӧсдін сиктын, крестьянин семьяын. 1924 восянь велӧдчӧ Помӧсдінса 1-ӧд ступеня школаын, а сэсся водзӧ — ШКМ-ын (крестьян­скӧй том йӧзлӧн школа­ын). Сылӧн медводдза велӧдысьӧн вӧлі Тима Вень. Велӧдіс и школа­ын, и ШКМ-ын (коми кыв, роч литература да лесоводство). Пыртіс Ионаӧс литературнӧй кружокӧ (ӧтлаын лэдзлісны ас киӧн гижӧм “Подув вӧр” литератур­нӧй журнал).

30-ӧд воясын шӧр велӧдчан заведениеяс уджалісны сӧмын Сыктывкарын (педучилище, кооперативнӧй техникум, индустриальной техникум). Матынджыксӧ Ульянаын уджаліс видз-му овмӧс техникум. Эжва катыдсаяс ёнджыка сэтчӧ и зілисны пырны. ШКМ-са уна вы­пускник муніс тайӧ техникумас. А вот Иона муніс Сыктывкарӧ, педучилищеӧ. Сӧветуйтіс пырны сэтчӧ вокыс, коді уна во учителяліс школаын.

Тадз Иона Васильевич ачыс пырис педагоги­ческӧй туйвизьӧ. Со мый сійӧ казьтывліс ловъя дырйиыс на: “Педучи­лище да нӧшта преподавательясӧс дасьтан курсъяс помалӧм бӧрын менӧ мӧдӧдісны Руч сиктӧ. Сэн уджалі завучӧн, и ӧттшӧтш велӧді биология да химия. Тайӧ сиктас ме уджалі 1938 воӧдз. А сэсся вуджӧдісны Помӧсдінӧ. Но недыр мысти корисны Кулӧмдінса РОНО-ӧ инспекторӧн. Тані вӧлі 1939 вося арӧдз. А сэсся — армия. 1939 восянь 1946 воӧдз служиті Дальньӧй Востокын.

Война бӧрын нин помалі заочнӧя учительскӧй институт. 1946 восянь 1950 воӧдз уджалі Помӧсдінса шӧр школаын, велӧді география да рисо­вание. Вӧлі и завучӧн. Ӧти кадӧ уджышті Помӧсдінса РОНО-лӧн педкабинетын, а сэсся бара пыри школаӧ. 1977 воӧдз, пенсия вылӧ петтӧдз, велӧді география. 40 во велӧдігад уна бур учителькӧд ачым паныдасьлі. Жаль, унаӧн кувсисны, пӧгибнитісны Вели­кӧй Отечественнӧй вой­на дырйи. Тшӧкыда казьтывла ассьым коллегаясӧс: Поповӧс, Трошевӧс, Козловӧс да Сахаровӧс. Ог вунӧд бур ёртъясӧс: Гуляевӧс, Кармановӧс, мукӧдӧс. Уна нывкаӧс да зонкаӧс ме аслам олӧмын велӧді, и ставнысӧ казьтывла бурысь. Радуйтча, кор найӧ олӧмас петӧны тӧлка йӧзӧн. Унаӧн лоисны учительясӧн, инженеръясӧн, учёнӧйясӧн, врачьясӧн, видз-му овмӧсса бур специалистъясӧн да с.в. Ме чайта, мый тан эм и менам пай…”

Торъя сёрни Иона Васильевичлӧн армейскӧй служба йылысь. Буретш война заводитчытӧдз (1939 воӧ) сійӧс нуӧны армияӧ. Ӧтиторйӧн везитіс — веськаліс Дальньӧй Востокӧ. Рытыввылӧ кӧ веськаліс, код тӧдас, мый эськӧ лоис. Но война эз коль бокӧ и Игнатовӧс. Сылы ковмис тышкасьны японечьяскӧд СССР-ӧн Германияӧс кисьтӧм бӧрын.

И.В. Игнатовлӧн казьтылӧмъясысь: “1939 воӧ менӧ нуисны Дальньӧй Востокӧ, Приморскӧй крайса Уссурийск карӧ. Фашистскӧй Германиякӧд война йылысь тӧдмалім, кор вӧлім Японскӧй море дорса Посьет полуостров вылын. Ӧдйӧджык бӧр вайисны Уссурийскӧ. Расформируйтісны миянлысь ба­тальон, и вӧчисны связьлысь полк. Ме веськалі кабельно-шестовой торъя ротаӧ. Миянӧс тшӧктісны могмӧдны бур связьӧн Тихоокеанскӧй флотлысь да армиялысь штабъяс. Линияыс зэв кузь — Хабаровсксянь Владивостокӧдз. Сьӧкыд вӧлi. Кыдзи мунас тайфун, пӧрлӧдлас линия вылӧ пуяс, сідзи и связьтӧг колям. 1942-43 воясын лёк обстановка лоис Маньчжурскӧй граница вылын. Сэн японечьяс дасьтысисны уськӧдчыны. А ми дасьтысим па­ныд. Но война эз заводитчы. Сэк кості помасис война Рытыввылын. Гер­мания усис. 1945 вося тулысын да гожӧмын Дальньӧй Востокӧ заводитісны локтавны рытыввывсянь боеспо­собнӧй, тышъяс пыр мунӧм частьяс да техника. Быд 20 минут мысти границалань муніс выль эшелон. Миянлысь частьнымӧс шыбитісны жӧ граница дорӧ, и пӧшти тӧлысь (август 9 лунӧдз) могмӧдім связьӧн ӧти дивизиялысь штаб. Ав­густ 9 лунлы паныд заводитчис артподготов­ка. Наступайтны петісны танкӧвӧй частьяс. На бӧрся граница вуджим ми. Уна китайскӧй деревня пыр лои мунны. А Цзяньск карсянь миянлысь частьӧс шыбитісны Корейскӧй полуостров вылӧ, Пхеньянӧ. Сэн олім гортӧ мунтӧдз. Маньчжурияын война помасис 1945 вося сентябр 2 лунӧ. Япо­ния капитулируйтіс…”

Став олӧмсӧ сэсся вӧвлӧм фронтовик йитіс челядькӧд. Сӧмын Помӧс­дiн школаын сійӧ уджаліс 32 во. Оліс лӧня, “висис” краеведениеӧн. Олӧм чӧжыс занимайтчис Эжва йывлысь да Помӧсдінлысь история туялӧмӧн. Сыӧн кольӧм архивъяслӧн доныс абу.

Тавося сентябр 3 лунӧ Иона Васильевичлы эськӧ тырис 85 арӧс. Казьтыштамӧй сійӧс бурӧн. Эм мыйысь.

А. Шебырев

Парма гор, 2001, Август 21 лун (95 №).