|
Курскӧй битвалы нэм джын Великӧй Отечественнӧй войналӧн историяын Курскӧй дуга вылын ёсь тышъяс – зэв тӧдчана тшупӧд. Тайӧ тышыс, кодi мунic 50 лун чӧж, заводитчис Курск, Орёл да Белгород роч каръяс дорын. Операцияын, кодӧс гитлеровскӧй командование нимӧдic «Цитадельӧн», фашистъяслӧн участвуйтicны советско-германскӧй фронт вылын воюйтысь вынъясысь 70 прöцент танкӧвӧй дивизияыс да 65 процентысь унджык боевӧй самолётыс. Кыкнанладорсяньыс вӧлi нёль сайӧ миллион морт, 13 сюрсысь унджык танк да 12 гӧгӧр сюрс боевӧй самолёт… Сьӧкыдысь-сьӧкыд тышъяс пансисны июль 5 лунся асылын. Выль фашистскӧй танкъяс, «тигръяс» да «пантераяс», уськӧдчисны сӧветскӧй войскалӧн позицияяс вылӧ, зiлисны орӧдны миянлысь оборона, а сэсся кытшовтны татчӧс группировкаяс. Но эз ло на ног. Миян войска сетic враглы колана водзӧс. Вывтi сьӧкыд да пӧсь тышъяс нуӧдicны танкъяс Попыри да Прохоровка дорын. Курскӧй битвалӧн первой джынйыс – оборонаын тышъяс – Центральнӧй фронт вылын помасис июль 12, а Воронежскӧй вылын – июль 23 лунӧ. Миян войскалӧн контрнаступление водзын фашистъяслӧн Орловскӧй да Белгородско-Харьковскӧй группировкаын вӧлi 900 сюрс морт, 10 сюрс гӧгӧр ӧрудие да миномёт, 1800 танк да штурмӧвӧй ӧрудие, 2100-ысь унджык боевӧй самолёт. Но нинӧм эз отсав фашистьяслы. Июль 12 лунӧ заводитчис сӧветскӧй войскаяслӧн контрнаступление, кодi помасис немецко-фашистскӧй армияӧс пасьвартӧмӧн. Август 5 лунӧ миян Рӧдиналӧн столица салютуйтic Брянскӧй, Западнӧй, Центральнӧй, Степнӧй да Воронежскӧй фронтъясса войскаяслы, кодъяс мунicны Орёл да Белгород пыр. Тайӧ вӧлi сӧветскӧй войскаяслӧн боевӧй доблесть честь кузя медводдза артиллерийскӧй салют. Курскӧй дуга весьтын тышъяс помасисны 1943 вося август 23 лунӧ Харьков мездӧмӧн. Курскӧй дуга вылын пӧсь тышъясын участвуйтicны и миян районса войтыр. Витӧд инженерно-сапёрнӧй бригада, кодлӧн составын вӧлi Немдiнысь Г. Ф. Тимушевлӧн сапёрнӧй взвод, сiйӧ кадас пыр вӧлi сэнi, кӧнi медся сьӧкыд. Вежон чӧж оборона кутiгӧн бойяс дырйи сапёръясӧс ӧтилаӧ шыбитлicны вӧчны миннӧй поле, мӧдлаӧ тэчны ю вомӧн пос. Буретш тайӧ косьяс дырйи нин тыдовтчис Немдiнса зонлӧн, ӧнi Сӧветскӧй Союзса Геройлӧн, ыджыд повтӧмлуныс. Вермас лоны, сапёръяслӧн уджыс озджык тыдав, кыдзи, шуам, лётчикъяслӧн дa танкистъяслӧн, но и налӧн танi быд воськов вӧлi йитчӧма смертькӧд да воштӧмъяскӧд. Веськавлic тайӧ адас и Фроловск грездысь петавлӧм зон Иван Самарин. Уна фашистлы пом воис тaнi пулемётчик Самаринлӧн ки помысь. Буретш Курскӧй дуга вылын тышъясын ыджыд повтӧмлун петкӧдлӧмысь сылы сетicны «За отвагу» боевӧй медаль. Фронтӧвӧй разведчиклӧн туйыс вайӧдлic татчӧ Вӧльдiн сиктысь петавлӧм зон Н.С. Уляшевӧс. Смел офицерӧн петкӧдлic асьсӧ и Помӧсдiнысь А.В. Уляшев, бӧрынджык районысь СССР-са медводдза народнӧй учитель. Курскӧй дуга вылын сiдзжӧ участвуйтicны Донысь И.М. Липин, Парчысь И.П. Булышев, Вочысь А.И. да И.М. Лютоевъяс, Е.С. Мартюшев, Кебанъёльысь Н.П. Шмелёв да Н.А. Чувьюров, Пузлаысь С.Г. Чисталёв… Курскӧй дуга вылын тышъяссянь коли нин 50 во. Тайӧ тышъясас участвуйтысьяс пиысь унаӧн ӧнi абуӧсь нин. Ми нӧшта ӧтчыд казьтыштлам найӧс, кодъяс пуктicны тайӧ тышъясас Отчизна вӧcна ассьыныс юрныcӧ. А ловъя участникъяслы сиам дзоньвидзалун да ыджыд шуд, пыр эскыны сыӧ, мый враг вылын налӧн вермӧмыс эз ло весьшӧрӧ. Н. ГРИГОРЬЕВ |