Эм пайыс и батьлӧн

Регыд кутам пасйыны ыджыд праздник — Победалы 50 во. Ӧнi на зэв унаӧс курыда горзьӧдлӧ тайӧ 1418 лунсӧ да войсӧ мунысь немецкӧй фашистъяскӧд войнасьыс. Унаӧн, зэв унаӧн фронт вылысь бӧрсӧ гортас эз локны, пуктicны юрсӧ чужан му дорйигӧн. Быд сиктын н грездын Коми му пасьтала колины дӧваяс. батьтӧм, тшыг нисьӧ пӧт да киссьӧм кӧм-пася челядь. Налы верстьӧяскӧд радын ковмис уджавны, перйыны кынӧмпӧт.

Ме ачым коли батьтӧг ӧкмыс арӧссянь, отсаси мамлы гортын, колхозлы видз-му вылын. Окотапырысь котралi школаӧ первой классянь дас класс помавтӧдз, и ӧнi на син водзын война воясыс медводдза лунсяньыс. 1941 вося июнь 22 лунсянь коркӧ зэв гажа Кулӧмдiн сикт лои шуштӧм. Керка пытшъясын да пристаньын кутic кывны бӧрдӧм шы Тадзи колльӧдicны фронт вылӧ мобилизуйтӧм том да верстьӧ йӧзӧс. Быд пароход волӧм бӧрын ыджыд сикт кутic кушмыны. Эз кут кывны рытъяснас гудӧк шы да ныв-золӧн гажа серам. Йӧз лоины зумышӧсь, пыр мыйкӧ мӧвпалысь чужӧмаӧсь. Но сэк жӧ сиктса йӧз став вынсӧ пуктӧмӧн зiля босьтчисны уджавны видз-му вылын. Фронт вылӧ мунӧм верстьӧ мужичӧйяс пыдди отсӧг вылӧ локтiсны школаӧ котралысь зонкаяс да нывкаяс. Быдпӧлӧс уджыс налы вичмылic. Асланыс уджӧн да верстьӧяс водзын вежавидзӧмӧн найӧ лоины сэтшӧм жӧ пыдди пуктана йӧзӧн.

Ӧнi на тӧд вылын, кыдзи 1941 вося декабрь 25 лунӧ Кулӧмдiнса «Выльног» колхоз вӧчис вося отчётӧн собрание. Арлыда колхозникъяскӧд тшӧтш вӧлiны cэнi и челядь. Вогӧгӧрся удж донъялiгӧн пасйисны, мый урчитӧма серти видз-му овмӧс прӧдукция вӧчӧма унджык. Тайӧ уджас ыджыд пай пуктӧмысь шуисны сетны козинъяс и том йӧзлы, школаӧ котралысьяслы. А бӧрыннас сёян-юанӧн тыр пызанъяс сайын вӧчисны шойччан рыт. Кӧть и сьылӧм-йӧктӧмӧдз вoлicны, но уналӧн синъясас тыдалic шог вуджӧр. Ӧтияс пoлiсны, мый матысса мортыс вермас юрсӧ пуктыны, мӧдъяс виччысисны фронт вылӧ корӧм йылысь юӧр. И эз весьшӧрӧ. Мӧд луннас нин Макар сиктса ӧткымын керкаысь кылiсны бӧрдӧм шыяс. Сэки и менсьым батьӧс нуисны мамлӧн бӧрдӧм шы улын. А некымын тӧлысь мысти воис мӧд юӧр, кодӧс ме ӧнӧдз на видза семейнӧй архивын: «Ваш муж, красноармеец Липин Василий Егорович, уроженец Коми АССР, Усть-Куломского района, села Усть-Кулом в бою за социалистическую Родину, верный воинской присяге, проявил героизм и мужество, был убит 22 февраля 1942 года в деревне Новосельцы под Старой Руссой».

Дерт, бокӧвӧйлы менам батьӧй ёна тӧдчанасӧ нинӧм эз висьтав. Сэнi сюрсъясӧн усины да. Ciйӧ вӧлi сэтшӧм жӧ прӧстӧй Кулӧмдiнса мужичӧй. 1919 воын, кор муртса на тырӧма 17 арӧс, ас кӧсйӧм сертиыс мунӧма рабоче-крестьянскӧй Гӧрд Армияӧ. Дорйӧма интервентъясысь Питер кар. Армияысь локтӧм бӧрас 1930 воӧ гӧтрасьӧма да пырӧма «Сталинец» колхозӧ.

А сэки 1941 вося декабрнад некод эз юась (да и чужан му видзӧм вылӧ сетлӧма Енмыс мужичӧйӧс) семьялӧн шог йылысь. Мамлӧн синваыс эз нин пет да зумыш чужӧмӧн (дерт, кӧнкӧ, ёрччис миян му вылӧ локтысь вӧрӧг вылӧ) cӧвтic батьлы кузь туйӧ мунӧм вылӧ ноп. Сӧмын менам, 10 арӧса зонкалӧн, синваӧй доршасис, да некыдзи эг вермы кылӧдны горшысь курыд гӧрӧдсӧ. Бӧрынджык, пашлякӧн лыйлысь ывла вылын, кор рекрутьяс кутicны сӧвны рӧзваль вӧла-доддьӧ, батьлы кӧсйыси, мый кута быд ногыс отсасьны мамлы, вӧчны вермана удж.

Ме весиг ӧнi на помнита, кор вӧла-доддяясӧн мунiсны Кулӧмдiн кузя, фронт вылӧ мунысьяс пӧвстысь петалiсны туй вылӧ: Мӧкей Ёгор Вась, Миш Микол, Габӧ Ӧльӧксан, Опонь Микол, Тима Ӧльӧксан, Дёмин Микол да мукӧд. А бӧрсӧ на пӧвстысь ловйӧн локтic сӧмын Вась Миш, кодi и висьталic, мый Старая Русса дорын фашистъяс ыджыд наступление водзын гындӧмаӧcь миянлысь армияӧс быдсяма ӧрудиеысь. Кыдзи ачыс шуис, вӧлi пӧ cэнi ад. Унаӧн и коми мужичӧйяс пӧвстысь кольӧмаӧсь ciйӧ нюрас куйлыны. Ӧнi на, гашкӧ, эз перйыны сэтысь налысь лысьӧмсӧ, эз сувтӧдны кокъяс улас крест. Победасянь уна во кольӧм бӧрын нин ме шыӧдчылi Старая Руссаса военкоматӧ, медым тӧдмавны, паcйӧма-ӧ кытчӧкӧ батьӧлысь нимсӧ. И со кутшӧм воча кыв меным воис: «Липин Василий Егорович погиб при обороне города в 1942 году». Та вӧсна меным абу яндзим ветлыны му вывтi, и ме верма ошйысьны, мый фашизмлы паныд тышын эм и менам рӧдлӧн пай.

П. ЛИПИН.

Сыктывкар.

Парма гор, 1995, Апрель 18 лун (43 №).